|
*زهره کهندل
اکنون، مسلمانان بيش از هر زمان ديگري نيازمند وحدت کلمه و تحکيم صف متحد خود در برابر چالشهاي بزرگ کنوني و نقشه هاي
طراحي شده دشمنان هستند. آنچه درباره استراتژي تقريب مذاهب اهميت دارد اين است که «تقريب مذاهب اسلامي»، ذوب شدن مذاهب و يا ادغام آنها در يکديگر نيست، بلکه گامي در جهت همبستگي و همدلي است.همزمان با سالروز تأسيس مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي با آية ا... محمد واعظ زاده خراساني که از آغاز تأسيس اين مرکز تا 11 سال بعد از آن دبير کل بوده و هم اکنون نيز عضو شوراي عالي مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي است، درباره چند و چون اهداف و انگيزه هاي اين مرکز، گفتگو کرده ايم که در ادامه تقديم مي شود:
* در آغاز به پيشينه و انگيزه تأسيس مجمع جهاني تقريب مذاهب اشاره مي فرماييد؟
** در سال 1325 ه. ش در مصر، مرکز دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه با شرکت علماي اهل سنت و شيعه از جمله شيخ الازهر تشکيل شده بود و علامه شيخ محمد تقي قمي هم دبير کل و مؤسس آن بود. امام خميني (ره) و مقام معظم رهبري درباره وحدت اسلامي بسيار تأکيد داشتند. در سال 1369 رهبر انقلاب دستور تأسيس مجمع تقريب مذاهب اسلامي را به بنده دادند، زيرا مدتها با مرکز دارالتقريب در ارتباط بودم. البته بعدها پيشوند جهاني هم به اين مجمع داده شد. علامه قمي که در آن دوران در پاريس اقامت داشت، بعد از باخبر شدن تأسيس اين مرکز بسيار خشنود شدند.
براي تأسيس اين مجمع آئين نامه نوشتيم و هيأت مديره انتخاب کرديم که رياست آن را مرحوم سيد محمدباقر حکيم بر عهده داشت. آيات عظام تسخيري، جنتي و شاهرودي هم از اعضاي اين هيأت بودند. قبل از آن که چهار دوره کنگره جهاني وحدت اسلامي از سوي سازمان تبليغات اسلامي برگزار مي شد، از سوي مقام معظم رهبري به مجمع جهاني تقريب مذاهب واگذار شد. علما و دانشمندان بزرگي در اين کنگره که در هفته جهاني وحدت برگزار مي شد، حضور داشتند. البته بودجه هاي اين مرکز از سوي دفتر مقام معظم رهبري تأمين مي شد. اين مرکز در آغاز در خانه اي شروع به فعاليت کرد.
* نخستين اقدامات مجمع جهاني تقريب مذاهب چه بود؟
** نخستين کاري که بايد انجام مي داديم اين بود که نشريه اي براي بازگويي فعاليت هايمان داشته باشيم. دارالتقريب فصلنامه «رسالة الاسلام» را داشت. اين مجله از بهترين و معتبرترين مجلات جهان اسلام بود. بزرگترين علماي شيعه و سني جهان اسلام در آن مقاله اي داشتند. مجله مجمع جهاني تقريب مذاهب هم با عنوان «رسالة التقريب» زير نظر دکتر آذرشب به زبان عربي منتشر شد.
همچنين خبرنامه اي به زبان فارسي با عنوان «اخبار تقريب» زير چاپ رفت. در حال حاضر هم «رسالة التقريب» دو ماه يکبار همراه با دوهفته نامه «پيک تقريب» منتشر مي شود. دو اثر بزرگ به کمک مهندس قمي فرزند مرحوم علامه قمي چاپ شد. اول اينکه دارالتقريب 60 شماره از مجله «رسالة الاسلام» را چاپ کرده بود و تعطيل شد. اين مجله براي پدر من هم مي آمد و از همان ابتدا آن را مطالعه مي کردم.
زمينه آشنايي بنده با دارالتقريب هم از همين مسير بود. مهندس قمي دوره 60 شماره اي آن را در اختيار ما گذاشت و ما آن را در 15 جلد با همکاري مجمع جهاني تقريب مذاهب و بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي عيناً به صورت افست چاپ کرديم. انصافاً اين کار دارالتقريب را زنده کرد. بسياري از علما نيز از اين طريق با آرا و انديشه هاي بزرگان جهان اسلام و اعتقادات آنان درباره وحدت اسلامي و ضرورت تقريب مذاهب آشنا گرديدند.
دوم اينکه دارالتقريب تفسير «مجمع البيان» اثر شيخ طبرسي را با صرف مدتي قريب بيست سال تصحيح آن را در 10 جلد چاپ کردند. مقدمه هاي ارزشمندي در اين مجموعه به قلم دو شيخ الازهر، شيخ شلتوت، شيخ عبدالحميد (استاد شلتوت) و علامه شيخ محمد تقي قمي چاپ شد. مجمع جهاني تقريب اين مجموعه را به پيشنهاد مقام معظم رهبري به صورت افست با مقدمه اينجانب چاپ کرد. نکته قابل توجه اينکه، اصلاً قبل از تشکيل دارالتقريب و عينيت بخشيدن به فکر وحدت اسلامي معلوم شد، اين نظريه در آراي شيخ طبرسي وجود داشته است.
* با اين تفاصيل شيخ طبرسي، از نخستين کساني بود که به وحدت اسلامي، تحقق شکلي بخشيده است؟
** آنچه مهم است اينکه، شيخ طبرسي اين تفسير را چنان منزه نگاشته است که در آن هيچ توهين و هتاکي به اهل سنت و بزرگان آنان نشده است. در اين تفسير، شيخ، آرا و انديشه هاي مثبت و ارزشمند آنان را نقل کرده است. به گفته شيخ شلتوت، عالم بزرگ طبرسي، آراي شيعه را نيز به صورت نقل قول عنوان کرده و تعصب شخصي در بيان آن نداشته است. اصلاً تفسير مجمع البيان شيخ طبرسي تقريباً محور کار دارالتقريب بود. شمارگان بالايي از اين تفسير در ايران و بيروت چاپ شد. اکنون نيز با وجود ارزشمندي بالاي آن شايستگي چاپ مجدد دارد.
در آن زمان نيازمند مرکزي بوديم که درباره وحدت اسلامي، پروژه هاي پژوهشي و علمي انجام دهد که در قم تأسيس شد. در اين مرکز عده اي مشغول اين کار شدند و سال به سال اين امر توسعه يافت. براي نمونه تاکنون 10 جلد احاديث مشترک ميان اهل سنت و تشيع از سوي اين مرکز چاپ شده است و براي آن ساختمان آبرومندي در دست ساخت است.
* در حال حاضر با توجه به اينکه وحدت اسلامي محور قدرت گرفتن اسلام در جهان است، نقش مجمع جهاني تقريب مذاهب چه قدر جدي و مؤثر است؟
** بسيار زياد. در حال حاضر آية ا... تسخيري با آشنايي کاملي به زبان عربي و با پيشينه کاري که دارند، دبيرکل مجمع جهاني تقريب مي باشند و با آشنايي خوبي که با اين امر دارند؛ فعاليت مي کنند. حضور مؤثر ايشان در کنگره هاي اسلامي و سخنراني هاي ايشان درباره ضرورت وحدت اسلامي موجب پيشرفت اين فکر مقدس است. در شرايط کنوني فعاليتهاي مجمع جهاني تقريب روز به روز در حال افزايش است. بسياري از بزرگان مذاهب اسلامي در جهان با اين فکر آشنا شده و انس گرفته اند.اين اتفاق مهمي است.
البته اين فکر مخالفان داخلي و خارجي هم دارد که برخي از آنان صرفاً بخاطر حفظ مذهبشان وعده اي ديگر درگير تعصبات شخصي و يا اهداف و منافع ديگري هستند. سياستهاي استعماري هم موافق با وحدت اسلامي نيستند. تا مي توانند بين مسلمانان تفرقه ايجاد مي کنند. اصلاً شعار انگليس ها اين بود: تفرقه بينداز و حکومت کن. بنابراين دارالتقريب و مجمع جهاني تقريب، مراکز ضد استعماري هستند. استعمار با تفرقه اندازي بين مذاهب اسلامي و برادران مسلمان نفوذ مي کند و قدرت مي گيرد.
* راه وحدت اسلامي چيست؟
** اين راه مسير طولاني دارد اما در يک جمله مي توان گفت راه وحدت، حفظ و تقويت مشترکات است. بيش از 90 درصد اعتقادات در فقه و احکام ميان اهل سنت و شيعيان مشترک است. تکيه بر روي مشترکات اصل است آنجا که افتراقي وجود دارد، بايد به هر کدام از آنان واگذار شود. زيرا هر کدام براي خود دليل دارند. تعصب بر روي افتراقات، تخطئه طرف مقابل و توهين به آن دور از فکر وحدت است. با حفظ مشترکات، جامعه اسلامي قدرتي بزرگ در برابر استعمار مي شود. استکبار سالهاست اين را مي داند و با وحدت اسلامي مخالفت مي کند.
* تحريفات چه ضرباتي به بدنه وحدت اسلامي مي زند؟
** ببينيد، استعمار وقتي که مي خواهد تفرقه بيندازد مقيد نيست که راست بگويد بلکه دروغ مي گويد و اختلافات را هم که راست است بسيار بزرگ تر از آنچه هست جلوه مي دهد.
* در برابر اين تحريفات، چه بايد کرد؟
** همين کاري که مجمع جهاني تقريب انجام مي دهد. با انتشار افکار و انديشه هاي عالمان بزرگ سني و شيعه، بذر آگاهي را در جوامع مسلمين مي پاشد. علما هم نقش بسيار با اهميتي در توسعه وحدت دارند.
* آيا جامعه نخبگان نقش خود را در اين راستا به خوبي ايفا کرده اند؟
** عده اي هستند که همفکرند. اما اينکه شبانه روز به امر وحدت اسلامي اهتمام بورزند و دغدغه اين را داشته باشند، خيلي وجود ندارد. البته فکر وحدت اسلامي، طرفداران بسياري در ميان بزرگان اهل سنت و تشيع دارد. مخالف هم در ميان جوامع مسلمان دارد که به دعاوي مختلف با آن مخالفت مي کنند مجمع جهاني تقريب مذاهب در برابر اين ها تدابيري دارد. اين فکر بايد در آنجا که تعصب بيشتر وجود دارد، توسعه يابد. بيشتر مخالفتها و موانع پيش روي وحدت اسلامي در اصل از سياست سياستمداران کشورهاي اسلامي آب مي خورد. زيرا سياستمداران منافع خود را در وحدت نمي بينند. از آنجا که انقلاب اسلامي ايران هم تمام معادلات آنها را به هم زد، زيرا محور تأسيس اين نظام، قدرتمند کردن اسلام در جهان بود؛ از اينرو با انقلاب هم مخالفت مي کنند. بزرگترين مانع وحدت اسلامي، فکر وهابيت است. زيرا آنان ديگر مسلمانان غير از خودشان را يا کافر مي دانند يا اهل بدعت حتي سني ها را. خداوند اسلام را از شر آنان نجات دهد.
* از فرصتي که به ما داديد، بسيار سپاسگزارم. |
