|
* محبوبه علي پور
عطر ملايم تن عروسک ا که شبيه کودکي شاد است، با تمام وجود حس مي کند. بغضي حنجره اش را پر مي کند. عروسک را محکم
تر به خود مي فشارد. دلش کودک خودش را مي خواهد. کودکي که نديده است. همان کودک چند ماهه اش که برايش درد بي ثمري کشيده است... با انگشت لرزان صورت و لبخند مصنوعي عروسک را نوازش کرده و مي گويد: «مامان جان، تو رفتي پيش فرشته ها...» اشکي داغ روي چهره خندان عروسک سر مي خورد...
سقط جنين چيست؟
دکتر طاهره لباف متخصص زنان و زايمان به تعريف «سقط جنين» پرداخته و مي گويد: سقط به معناي خروج محتويات بارداري از رحم؛ قبل از هفته بيستم مي باشد که در واقع به معناي ختم بارداري است. البته سقط شامل دو گونه است. نخست «سقط خود به خودي» و ديگر «سقط القايي» که توسط ابزار و عمدي صورت مي گيرد. البته در اين نوع از سقط نيز دو گروه وجود دارد. گروهي که به دلايل پزشکي و سلامتي به عنوان «سقط درماني» و توسط پزشکان انجام مي شود و ديگري «سقط انتخابي» که بنا به درخواست شخصي مادر و بستگان صورت مي گيرد که ممکن است هميشه در شرايط مطلوب و امن بارداري به پايان نرسد.
تاريخچه اي به قدمت زندگي بشر
«سقط جنين» از مسايلي است که ريشه اي کهن در فرهنگ بشري دارد. چنان که در اقوام و ملل مختلف نشانه هايي از آن به جا مانده است. براي نمونه؛ بر اساس يکي از کهن ترين اسناد تاريخي، که قدمت آن به بيش از 1850 سال پيش از ميلاد مي رسد؛ زنان مصري براي سقط از «فضولات کروکوديل» و در ايران باستان نيز زنان براي اين منظور از برخي گياهان استفاده مي کردند. ناگفته نماند، در آيين زرتشتي سقط جنين بسيار ناپسند محسوب شده و مجازات سختي براي عاملان در پي داشت.جالب آنکه در روم باستان نيز که مردم اغلب از ظروف سربي استفاده مي کردند، سقطهاي خود به خودي ميان آنان، رايج بوده است.درهر حال تا قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم سقط جنين همچنان رفتاري نکوهيده و غير قانوني محسوب مي شد اما در آغازين سالهاي دهه 1950 ، آزادي در سقط جنين مطرح شد. چنان که در طول دو دهه 1960 و 1970 در تمامي کشورهاي پيشرفته مجاز بودن سقط را شروع کردند به اين ترتيب، بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهاني از 193 کشور دنيا 189 کشور براي حفظ جان مادر، 122 کشور در مورد حفظ سلامت جسمي وي و 120 کشور براي حفظ سلامتي رواني او، سقط را جايز دانسته اند. اما هنوز هم سقط جنين به يکي از مسايل حساس در جامعه بشري تبديل شده است. چنان که بنا بر اعتقاد صاحب نظران، بر اساس آمارهاي موجود، روسيه با 62/6 سقط در هر 100 بارداري و ويتنام با 43/7 سقط در هر 100 حاملگي از جمله کشورهاي پرشمار سقط جنين و کمترين ميزان نيز در بلژيک با 11/2 سقط و هلند با 10/6 سقط در هر 100 بارداري است.
درماني براي سقط
پاهايش ياري نمي کرد. مرد همراه بازويش را محکم گرفته بود. زن ايستاد. با رنج چشم در چشم مرد دوخت و گفت: تو رو خدا. بذار نگهش دارم... خودم نگهش مي دارم... من بچه ام را دوست دارم حتي اگه معلول باشه... مگه پسرمون معلول نيس؟ خوب دو تا بشن... من خودم ازش مواظبت مي کنم کم مي خورم، کم مي پوشم خرجشون مي کنيم... اين بچه خودمه... مي خوامش؛ حتي اگه يه تيکه گوشت بي دست و پا باشه...
در کشور ما هر چند آمار مشخصي از انواع مختلف سقط وجود ندارد اما به دليل ساماندهي اين مقوله و کاهش آسيبهاي مربوط به آن؛ سازمان پزشکي قانوني بر اساس بخشنامه شماره 4176 ، 1 در تاريخ يازدهم دي ماه 1382 ؛ با در نظر گرفتن وضعيت سلامت مادر و طفل، سقط را در 29 مورد براي سلامت جنين و 22 مورد براي سلامت مادر مجاز اعلام کردند که به تصويب قوه قضاييه نيز رسيد.
از همين رو مطابق ابلاغيه ياد شده، درخواست صدور مجوز «سقط درماني» تنها در ادارات کل پزشکي قانوني مراکز استانها با دستور مقام قضايي و معرفي نامه پزشک انجام مي شود.ناگفته نماند، معرفي نامه پزشک بايد همراه عکس و مشخصات شناسنامه اي بيمار براي احراز هويت باشد همچنين ديگر اسناد اين پرونده شامل تشخيص، روش تشخيص بيماري، تصوير شناسنامه اي زوج براي احراز هويت و نتايج آزمايشهاي پاراکلينيکي است.در موارد جنيني، سقط درماني نيز انجام حداقل دو سونوگرافي و در موارد مادري، حداقل يک بار سونوگرافي براي تعيين سن بارداري به همراه حداقل دو مشاوره تخصصي در تأييد تشخيص بيماري الزامي است.دکتر محمدمهدي آخوندي، رئيس پژوهشگاه ابن سينا، در اين باره به گزارشگر ما اظهار مي کند: مجوز سقط درماني فقط قبل از هفته شانزدهم بارداري و با تأييد سه پزشک داده مي شود.
کابوسهاي زنانه
جواني که با داشتن تحصيلات اول دبيرستان اقدام به سقط جنين مي کرد، از سوي مأموران پليس آگاهي تهران بزرگ دستگير شد.
ديگر شنيدن و خواندن اين اخبار شگفت آور نيست، زيرا سقطهاي جنايي در کشور ما ديگر راز مگويي نيست. زيرا شواهد حاکي از آن است که نمي توان سقطهاي موجود را به همان حدود 2500 سقط قانوني و مجاز خلاصه کرد.«وقتي پايت به زيرزمينهاي نمور اين سلاخ خانه مي رسد. زن بودن براي تو مي شود کابوس. يک کابوس طولاني طولاني....» او که 25 سال دارد و ناخواسته باردار شده ادامه مي دهد: تمام لذت زنانه براي من تجربه «مادر شدن» بود. دلم مي خواست وقتي ازدواج کردم؛ مادر سه، چهار تا بچه شاد باشم. وقتي لباس سفيد عروسي رو پوشيدم همين آرزو رو داشتم. اما به دليل شرايط زندگي، با همسرم توافق کرديم چند سالي بچه دار نشويم تا خانه و زندگيمان مرتب شود. دو سال بعد از ازدواج فهميدم که باردارم و سعي کردم بچه را نگه دارم ولي نشد. بچه ام پنج ماهه بود که مجبور به سقط شدم. الان دو سالي از آن ماجرا مي گذرد و من صاحب خانه شده ام، ولي ديگر مادر نمي شوم مي دانيد چرا؟ به دليل شيوه نادرست سقط؛ نابارور شدم.دکترلباف درباره خطرات سقطهاي غير ايمن مي گويد: آثار سؤ اين مسأله به دو صورت کوتاه و بلند مدت سلامت مادران را تهديد مي کند چنانکه اين خطر مي تواند از خونريزي، سوراخ شدن روده و رحم تا مرگ مادر اتفاق بيفتد. از آنجا که اين روشها اغلب توسط افراد غير متخصص و در شرايط غير بهداشتي انجام مي شود؛ ممکن است بقاياي جنين به جا بماند که نياز به سقط کامل و پاک سازي دارد؛ در غير اين صورت باعث عفونت شديد در مادر مي شود.وي ادامه مي دهد: آثار طولاني مدت سقطهاي غير ايمن نيز شامل دردهاي ناحيه شکم، ناباروري ناشي از چسبندگي رحم و... است.دکتر نسرين جليليان، متخصص زنان و زايمان نيز معتقد است: درهر هزار سقط جنين احتمال پارگي رحم در 1/3 نفر زن وجود دارد که اگر اين عمل توسط افراد غيرمتخصص انجام شد، اين ميزان حتي تا ده برابر افزايش مي يابد به طوري که ممکن است باعث برداشتن رحم و ناباروري دايم مادر شود.به گفته وي، علاوه بر آثار ناخوشايند جسمي سقط جنين بر مادران، آنها ناچارند دردهاي رواني و عاطفي را نيز تجربه کنند چنان که، سقط جنين سبب دلتنگي، اضطراب و افسردگي شود.
فقط در صورت نياز مصرف شود
وقتي صحبت از سقط و مسايل آن مي شود. بخشي از صحبت به ناکارايي اين داروها مي رسد. چنان که برخي معتقدند: به دليل تقلبي بودن اين داروها حتي در سقطهاي قانوني تأثيري ندارد.دکتر لباف در اين زمينه اظهار مي کند: اين داروها هميشه تقلبي يا تاريخ گذشته نيستند اما با توجه به شرايط افراد مي توانند تأثير کافي نداشته باشد. براي نمونه، براي سقط جنين مرده مؤثر اما براي سقط جنين زنده مشکل ساز باشد. بنابراين براي استفاده از اين دارو بايد، همراه با نسخه پزشک معتمد دو يا سه سونوگرافي مبني بر از بين رفتن جنين نيز ضميمه شود.اين متخصص زنان و زايمان اضافه مي کند: گر چه سعي مي شود توزيع و استفاده اين داروها از طريق قانوني انجام شود اما گاه به صورت غيرقانوني نيز عرضه مي شود. به اين ترتيب در بازار آزاد قيمت هر آمپول از 20 هزار تومان تا 50 هزار تومان مي باشد حال آنکه قيمت معمولي آن بين دو تا 5 هزار تومان مي باشد.وي ادامه مي دهد: به طور عادي نيز ممکن است اين داروها به خصوص نوع تزريقي آن عوارضي داشته باشد بنابراين توصيه مي شود اين داروها در صورت ضرورت در بيمارستان و زير نظر متخصص انجام شود تا به موقع از پيامدهاي آن پيشگيري گردد.
جايي که مرگ معامله مي کنند
سوداگران جان، فقط پول را مي شناسند و در برابر هر مبلغ خدمات و داروهاي خاصي را ارايه مي دهند. براي سقط جنين نيز شيوه هاي مختلفي دارند، از دارو درماني تا جراحي. اما از آنجا که اغلب متقاضيان از «عنوان جراحي» وحشت دارند بيشتر راه دارويي را انتخاب مي کنند. داروهاي سقط به دو صورت آمپول و شياف عرضه مي شود و البته برخي نيز از روشهاي ترکيبي استفاده مي کنند تا مطمئن باشند.ناگفته نماند تأثير اين داروها با توجه به شرايط جسمي مادر متفاوت است. چنان که گاه سه تا 12 ساعت به طول مي انجامد تا دارو اثر خود را نشان دهد.اين داروها با نامهاي پروستادين و پروستوگلندين عرضه مي شود که شامل انواع هندي، آمريکايي و بلژيکي است. سالها پيش شنيده مي شد حتي از نوع دامي اين داروها نيز استفاده مي شود که براي زنان خطرآفرين است.
باز هم اول پيشگيري بعد درمان
بي ترديد يکي از دلايل عمده سقطها به ويژه نوع غيرايمن آن بي توجهي به بهداشت باروري و بارداريهاي ناخواسته است. چنان که طبق آمارهاي جهاني، سالانه 175 ميليون بارداري در سراسر جهان ثبت مي شود که در حدود 75 ميليون مورد ناخواسته است و از اين تعداد نيز 45 ميليون به سقط مي انجامد. در حالي که اگر بر مسأله بهداشت باروري تأکيد شود آثار ناخوشايند اين مقوله به طور چشمگيري کاهش پيدا مي کند. چنان که، بنا بر پژوهشي که در نيجريه انجام شد؛ معلوم گرديد، هزينه هاي ناشي از سقط جنين 19 ميليون دلار است حال آنکه پيشگيري از بارداري تنها 4/8 ميليون دلار هزينه دارد. |
