* مجيد صفاتاج

رئيس جمهور آمريکا در حالي سفر دوره اي خود به آسيا را آغاز کرده که شرايط امروز در مغرب و مشرق زمين بسيار با سالهاي گذشته تفاوت پيدا کرده است.
اوباما رياست جمهوري کشوري را پذيرفته است که در شرايط سياسي و اقتصادي سختي به سر مي برد. از يک سو، اين کشور با بحران شديد اقتصادي دست به گريبان است و از سوي ديگر، همين بحران با تأثير خود بر حوزه سياسي توانسته است آمريکا را در موضوعهاي سياسي هم در جهان با مشکلات عديده اي مواجه کند.
اکنون ايالات متحده با کسري بودجه شديدي مواجه است و بر اساس پيش بيني کارشناسان، ظرف چند سال آينده اين کسري به بيش از 12/8 تريليارد دلار خواهد رسيد!
چنين کسري بودجه اي به همراه هزينه هاي سنگين فعاليتهاي نظامي در عراق و افغانستان و برخي ديگر از نقاط دنيا، سبب شده فشار زيادي بر مردم آمريکا وارد شود تا آنجا که گفته مي شود روزانه چند هزار نفر در اين کشور شغل خود را از دست مي دهند. اين مشکلات زماني عمق خود را نشان مي دهد که ورشکستگي بانکها، صنايع قدرتمند مانند آلومينيوم و فولاد را هم به آن اضافه کنيم.
در حقيقت، ايالات متحده به دليل ضعف در حوزه اقتصادي و تغيير نگاه افکار عمومي، ابتکار عمل در حوزه هاي سياسي را هم از دست داده است که از نمونه هاي آن مي توان به توفيق نيافتن در لبنان با وجود فشارها بر گروه 14 مارس، موفق نبودن در فلسطين و موضوع مذاکرات صلح تا آنجا که محمود عباس نيز از نامزدي در انتخابات آينده خودداري کرد و... اشاره کرد.
در آسياي دور هم شرايط براي آمريکا بسيار تفاوت کرده است، بويژه آنکه بعد از 5 دهه اکنون در ژاپن دولتي بر سر کار آمده است که برخلاف دولت قبل به همکاري با آمريکا تمايل ندارد و با جديت خواهان برچيده شدن پايگاه هاي نظامي آمريکا از ژاپن و بخصوص جزيره اوکيناواست.
اوباما اگر چه انتظار دارد با نشان دادن چراغ سبز به ژاپني ها شرايط را به روزهاي طلايي گذشته در روابط دو کشور نزديک کند، اما حقيقت آن است که ژاپني ها ديگر مايل به ايفاي نقش سابق خود براي آمريکا، يعني عمل کردن به عنوان يکي از ايالتهاي اين کشور نيستند.
گفته مي شود موضوعهايي از جمله موضوع حقوق بشر در چين، تغييرات جوي و مسائل منطقه اي، از جمله مباحث مورد بحث ميان اوباما و هوجين تائو خواهد بود. اما واقعيت چيز ديگري است. در چين هم شرايط براي آمريکايي ها چندان مناسب نيست و اگر روزي بدون دغدغه کالاي خود را به شرق آسيا صادر مي کردند، امروز اين صنايع چيني است که بازار غرب را در اختيار گرفته است، تا آنجا که اوباما قصد دارد از چيني ها بخواهد درهاي کشور خود را به روي کالاهاي آمريکايي باز کنند و اجازه بدهند صنايع آمريکا قدري رونق بگيرند. اما اوباما نبايد انتظار موفقيت در اين زمينه را داشته باشد، زيرا چيني ها هم اکنون به شدت به قدرت اقتصادي نياز دارند و اساساً به همين دليل هم هست که کمتر در مسائل سياسي جهان دخالت مي کنند. آنها به دنبال گسترش بازار خود در دنيا هستند و مشکل است که بپذيريم اوباما بتواند عکس اين را از چيني ها بخواهد و آنها قبول کنند.
اکنون اژدهاي خفته شرق بيدار شده و مشکل است که بتوان آن را مهار کرد، بخصوص که قدرت مقابل چندان هم شرايط گذشته را ندارد. لذا نمي توان از سفر اوباما به آسيا دستاورد زيادي براي او متصور بود، زيرا از يک سو ژاپني ها در دولت جديد سرسختي تازه اي را آغاز کرده اند و از سوي ديگر، چيني ها به خاطر شرايط اقتصادي خود مايل به همکاري با آمريکا و تن دادن به خواسته هاي واشنگتن نيستند، مگر اينکه آمريکا بتواند وعده مناسبي را به آنها بدهد که آن هم زياد اميدوارکننده نيست، چرا که اساساً چيني ها به بازار فروش به عنوان نقطه اي مهم نگاه مي کنند و اين درست همان چيزي است که آمريکايي ها عکس آن را مطالبه مي کنند.
آمريکايي ها پس از ارائه نظريات هانتينگتون که به سر برآوردن برخي قدرتهاي جديد در جهان آينده اشاره کرده بود، تصميم قاطع داشتند که با اعمال فشارهاي مختلف از جمله اقتصادي و گرفتن گلوگاه هاي انرژي، مانع اين مسأله شوند. بخصوص نومحافظه کاران تلاش مي کردند جهان را به سمت تک قطبي شدن هدايت کنند، اما اين روش به دليل هزينه هاي سنگين جنگ براي ايالات متحده بسيار گران تمام شد و اين کشور را دچار گردابي سخت کرد که نه تنها جهان را تک قطبي نکرد، بلکه باعث اضمحلال قدرت آمريکا نيز گرديد.
با روي کار آمدن اوباما، واشنگتن تلاش مي کند ضمن بازسازي چهره جنگ طلب خود، آرام آرام بار ديگر دوستان سابق خويش را گردهم جمع و هزينه هاي سرسام آورش را که هم اکنون بر دوش ماليات دهندگان آمريکايي است، به کشورهاي ديگر تحميل کند. سفر اوباما به آسيا را هم بايد در همين راستا ارزيابي کرد، اما با توجه به موضوعهاي ذکر شده، اکثر کارشناسان پيش بيني نمي کنند که رئيس جمهور آمريکا هنگام برگشتن به کشورش دست پر باشد.
امروز شرايط براي آمريکا در آسيا بسيار تغيير کرده و اين موضوعي است که آنها بايد بپذيرند و نگاه گذشته خود به آسيا را تغيير دهند.