|
«يک شب باراني بدون برق و قطرات باراني که از سقف به زمين مي ريزد. خاتون چراغي روشن مي کند و به ساعت نگاه مي کند.
طاهر با ناني در دست و دختر بچه اي در زير کت خود به خانه مي آيد و کودک را به دست خاتون مي دهد...»
«پيرمرد کشاورز محصولات خود را جمع مي کند. طي يک حادثه سه جوجه را مي بيند و مي خواهد نگهداري آنها را به عهده بگيرد...»
«دخترک در جاده مي رود. جاده کوهستاني پر پيچ و خم است. سوحا گريه مي کند و مادرش را صدا مي زند. زن از زندگي خسته شده و خودش را آتش زده. حالا دخترک چه مي کند؟»
اينها خلاصه فيلمنامه هاي سه فيلم بود که در ميان فيلمهاي کوتاهي که در اين دوره از جشنواره به نمايش درآمده بود، ديده بودم. اگر اين چند روز به سالن سينما هويزه مشهد سر مي زديد مي توانستيد 48 فيلم کوتاه در بخشهاي داستاني، مستند و پويانمايي ببينيد. همه اينها يعني اينکه در اين چند روز 48 ايده ديني در دو سالن کوچک و تاريک سينما خودش را نشان مي داد.
پنجمين دوره جشنواره فيلم کوتاه ديني «رويش» مثل سالهاي قبل، امسال هم ميزبان فيلمسازاني بود که مي خواستند براي پنجمين بار دور هم جمع شوند تا حاصل يک سال کار يکديگر را ببينند و بررسي کنند. در اين دوره از جشنواره 12 اثر داستاني، 17 فيلم مستند و 15 انيميشن به مرحله نهايي راه يافته بودند. اما اين آثار از ميان 1741 اثري انتخاب شده بود که به دبيرخانه جشنواره رسيده بود.
استقبال از فيلم ها، فرار از نقدها
روزي که براي تهيه اين گزارش به محل برگزاري جشنواره يعني همان سينما هويزه رفتم روزي بود که فيلمهاي مستند «آق قويون»، «راه ناتمام»، پويانمايي «قصيده تائيه» و داستاني «اينجا جاده ها پايان ندارند» نمايش داده شد ومورد نقد و بررسي قرار گرفت. اکرانها در نوبت اول با استقبال خوب مخاطبان همراه شده بود و اين مسأله براي فيلمسازان قابل باور نبود.
«توفيق اماني» کارگردان فيلم داستاني «اينجا جاده ها پايان ندارند» پس از اتمام جلسه نقد و بررسي فيلمش گفت: «از استقبال مخاطبان در نمايش فيلمها شگفت زده شدم. انتظار نداشتم در شهرستان اين قدر از جشنواره فيلم کوتاه استقبال کنند. اما نمي دانم چرا اين آدمها از جلسات نقد و بررسي فيلمها فرار مي کنند! »
«اماني» راست مي گفت: تعداد کساني که براي نوبت نقد فيلم او نشسته بودند فقط 6 نفر بودند!
اما سؤال بسياري از منتقدهايي که يک جشنواره بويژه جشنواره فيلم کوتاه «رويش» را نقد مي کنند اين است که وقتي مردم جامعه فيلم کوتاه نمي بينند و تاکنون بخشهاي فرهنگي جامعه ما براي اين مسأله برنامه ريزي و سرمايه گذاري نکرده است پس مفاهيم ديني که در فيلمهاي اين گونه جشنواره ها گنجانده شده است چه طور در جامعه تسري پيدا مي کند؟
به نظر «توفيق اماني» مخاطب با فيلم کوتاه بيگانه نيست. او مي گويد: «ببينيد هر مخاطبي که مي آيد تا فيلم کوتاه ببيند به دنبال سرگرم شدن نيست. او به دنبال يک پيام است. مخاطب خاص اين پيام را دريافت خواهد کرد و آن را به مخاطب عام انتقال خواهد داد. پس پيامها به جامعه تسري پيدا خواهد کرد، اما با واسطه اي به نام مخاطب خاص.»
«دين» بايد در بطن فيلم باشد
اما علي عابدي کارگردان فيلم مستند «آق قويون» که امسال براي اولين بار در جشنواره فيلم کوتاه ديني «رويش» شرکت مي کند معتقد است مخاطب به بلندي و کوتاهي فيلم کاري ندارد، چون اگر فيلم تأثيرگذار باشد مخاطب آن را مي بيند و با محتواي آن ارتباط برقرار مي کند، اما وقتي کارگرداني از موضوع فيلمي که مي خواهد بسازد آگاهي چنداني ندارد طبيعي است که نتواند فيلم تأثيرگذار بسازد.
مثلاً آثاري که در بخش مستند جشنواره به نمايش درآمد در حد يک جشنواره سراسري نبود. من توقع داشتم آثار تأثيرگذارتري را در اين بخش جشنواره ببينم. اما احساس مي کنم سازندگان بعضي فيلمها مي خواهند مفهوم دين را به هر قيمتي وارد فيلمشان کنند، در حالي که دين بايد در بطن فيلم باشد و مخاطب اين مفهوم را درک کند. آيا مخاطب مي تواند با اين مفاهيم شعاري ارتباط برقرار کند؟ اين مسأله به بلندي و کوتاهي فيلم ارتباطي ندارد.
بايد به آينده انديشيد
اما به نظر «بهتاش صناعي ها» کارگردان پويانمايي «قصيده تائيه» عرصه فيلم کوتاه براي مضامين ديني بسيار مناسب است. اين هنرمند مي گويد: با توجه به اينکه محتواهاي ديني بايد با ابزار تأثيرگذاري به مردم منتقل شوند فيلم کوتاه از اين نظر ابزار خوبي است، چون با ايجازي که دارد مخاطب را راضي مي کند. اما نبايد توقع زيادي از اين جشنواره ها داشت. اين جشنواره بستري را فراهم مي کند تا فيلمسازاني تربيت کند تا بتوانند فيلمهاي خوبي بسازند. بسياري از فيلمهايي که ما در اين جشنواره ديديم فيلم ديني نبود، بلکه معناگرا بود. اما به نظر من همين قدر هم خوب است. بسياري از فيلمهايي که ديدم به من لذت خوبي دادند و فهميدم در ميان ما فيلمسازان با استعدادي هستند که اگر کشف و حمايت شوند آينده خوبي خواهند داشت. ما نبايد به دنبال نتيجه جشنواره در مدت زمان کوتاه باشيم. بي گمان در سالهاي آينده وقتي فيلمسازان برجسته اي از دل همين جشنواره ها به عرصه جدي فيلمسازي وارد شوند نتيجه جشنواره ديده خواهد شد. همان زمان هم متوجه مي شويم که جشنواره فيلم کوتاه با آنکه مخاطب چنداني ندارد، اما بي تأثير نيست.
فيلمساز بايد با مخاطب، ارتباط بگيرد
پس از يک جلسه نقد و بررسي در روز دوم جشنواره مجيد مصلحي دبير جشنواره پنجمين دوره فيلم کوتاه ديني «رويش» به ميان خبرنگاران آمد و به پرسشهاي متعدد آنها پاسخ داد. گپ و گفت اين مسؤول با خبرنگاران به طول انجاميد، اما در ميان صحبتهاي متعدد، پاسخ او به يک پرسش قابل تأمل بود.
او در پاسخ به سؤال خبرنگار ما در خصوص عدم ارتباط عام مردم با ژانر فيلم کوتاه و جريان نيافتن مفاهيم اين فيلمها در ميان مردم گفت: مشکلي که ما با فيلم کوتاه داريم مشکلي است که با تئاتر هم داريم.
مردم جامعه ما فيلم کوتاه و تئاتر را دوست ندارند. همه اينها به خاطر اين است که بعضي چيزها مثل تئاتر يا فيلم کوتاه نتوانسته خودش را با فرهنگ ما تطبيق دهد. چطور وقتي يک تعزيه برگزار مي شود همه براي ديدنش به خيابانها مي ريزند؟ چون تعزيه با فرهنگ مردم آميخته شده است.
مصلحي در خصوص راه حل اين مشکل توضيح داد: بخشهاي فرهنگي جامعه ما بايد در جهت تغييرو ارتقاي ذائقه مردم تلاش کنند، اما در کنار اين مسائل فيلمسازان هم بايد آثاري توليد کنند که با فرهنگ بومي و منطقه اي مردم ارتباط داشته باشد. فيلمساز بايد با مردم ارتباط بيشتري داشته باشد تا مردم را بشناسد و موضوعاتي که براي مردم ملموس است در فيلمش استفاده کند. مردم بايد خودشان را در فيلمهاي کوتاه هم ببينند. فيلم کوتاه بايد يک اثر مردمي باشد نه يک اثر لوکس هنري وقتي فيلمساز با زبان ساده و به دور از پيچيدگي با مردم صحبت کند، مردم هم با اين اثر ارتباط برقرار مي کنند.
خديجه زمانيان |
