* زهره کهندل
شايد بتوان از «بازيهاي رايانه اي» به عنوان اعتياد روحي و رواني قرن بيست و يکم ياد کرد که دايره مبتلايان به آن در رده سني نوجوانان و جوانان بسيار گسترده شده و روز به روز به محيط آن افزوده مي شود.

اين در حالي است که با توجه به اهميت و قدرت رسانه اي و فرهنگي اين هنر- صنعت، در يک کفه ترازوي مقايسه توليدات داخلي در برابر حجم واردات در اين عرصه، 50 بازي توليد داخلي در برابر 12 هزار بازي رايانه اي وارداتي قرار مي گيرد. اين يعني فاجعه اي که فرزندانمان از پشت رايانه هاي خانگي با آن مواجه مي شوند و سپري براي دفاع ندارند. بازيهايي که در قالبهاي اکشن، خشن و اسپرت هر روز بيشترين حجم وقت کودکان، جوانان و نوجوانان کشورمان را در روز مي گيرد، بدون اينکه فرصتي واقعي براي تخليه انرژي به آنان بدهد. حتي گاهي چنان تأثير مخربي بر ذهن آنان مي گذارد که خشونت، بي قراري، بي اعتقادي به باورها و ارزشهاي فردي و اجتماعي به صورت پايدار در خصوصيات اخلاقي آنان راه باز مي کند.




براساس تحقيقات انجام شده، به دليل ضعف توليدات داخلي، بيش از 95 درصد بازيهاي رايانه اي موجود در کشور وارداتي است و بسياري از اين بازيها، آسيب هاي جدي فرهنگي، اجتماعي و رواني را به قشر جوان و نوجوان کشور وارد مي کند. اين در حالي است که نتايج يک تحقيق ديگرنشان مي دهد، 56 درصد جوانان ايراني علاقه بسيار زيادي به انجام بازيهاي رايانه اي و استفاده از اينترنت در اوقات فراغت دارند. به گونه اي که از ميان 64/2 درصد جواناني که در زمان فراغت خود مشغول بازي مي شوند، 38/7 درصد بازيهاي رايانه اي را براي اين امر انتخاب مي کنند.
با توجه به اهميت موضوع درخصوص «فرصتها و تهديدهاي بازي هاي رايانه اي در ايران و بهره گيري از قابليتهاي اين هنر- صنعت رسانه اي»، با دکتر بهروز مينايي، مديرعامل بنياد ملي بازيهاي رايانه اي و کارشناس اين عرصه گفتگو کرده ايم که در ادامه مشروح آن مي آيد:

*دکتر مينايي! با توجه به اينکه بازيهاي رايانه اي در دنياي امروز قدرت و تأثير بسزايي در عرصه هاي اقتصادي و فرهنگي دارد، کشور ما با توجه به ورود ديرهنگام به اين عرصه چقدر توانسته از اين فرصت استفاده کند؟
** همان طور که اشاره داشتيد، ما حدود 12 - 10 سال ديرتر وارد صحنه توليد بازيهاي رايانه اي شديم و جبران اين زمان بسيار دشوار است. بيشترين تهديدي که از سمت بازيهاي رايانه اي متوجه ماست تهديدهاي فرهنگي است. رسانه بازي با قدرت تأثيرگذاري بالا، جايگاه خود را در بين نسل جوان و نوجوان ما باز کرده و مي کند، اما متأسفانه محتواي بازيهايي که در کشور ما توليد مي شود، مناسب نيست. حال آنکه در کشورهاي غربي بازيها در جهت رشد کودکان، تقويت قدرت يادگيري و تفکر انتقادي در آنان و نيز آموزش، کاربرد دارد. اين اهداف افزون بر حفظ جنبه تفريحي و سرگرمي در عرصه هاي مختلف آموزشي و فرهنگي آنان مورد توجه قرار مي گيرد.
* کنترل ضعيف قشر نوجوان و جوان ما در استفاده از بازيهاي رايانه اي معلول چه علتهايي است؟
** در کشور ما نه تنها از ابتدا کنترلي نبوده، بلکه در برنامه ريزي هم اهميت آن مورد توجه قرار نگرفته است. اين بازيها به شکل قارچ گونه توسط شرکتهاي توزيع کننده در ميان فرزندان ما بدون کنترل محتوا پخش شد و توليدکنندگان بازي نيز با توجه به خلاءها و نيازهاي قشر نوجوان از اين فرصت براي تحميل عقايد و باورهاي خود حتي با مضامين غيراخلاقي در بازار ايران بهره بردند. از سوي ديگر با توجه به ضعف قانون کپي رايت بازيهاي خارجي در ايران، هجومي از توزيع اين بازيها با قيمت هاي بسيار پايين متوجه نسل جوان و نوجوان ما شده است. خانواده ها به گمان اينکه بچه ها در خانه سرگرم مي شوند، خيالشان از ناهنجاريهاي محيط بيرون آسوده است و از آسيبهاي مخرب اين بازيها به فرزندانشان غفلت مي کنند. اين چرخه نظارت ناقص نيز باعث ايجاد شکاف بين فرزندان و والدين مي شود.
* نظارت والدين بر فرزندانشان درباره بازيهاي رايانه اي در کشور ما چقدر است؟
** مي توان گفت نزديک به صفر! بيش از 95 درصد والدين اصلاً از محتواي بازيهاي فرزندانشان اطلاعي ندارند، زيرا مادر و پدرها هيچ گاه در گردونه بازي کننده نبوده اند. حتي خانواده هايي که با فناوري اطلاعات و ارتباطات آشنايي دارند، فرصت نظارت بر فرزندان خود را ندارند.
* فعاليتهاي بنياد ملي رايانه اي در کنترل و نظارت بر شرايط چقدر مؤثر بوده است؟
** بنياد ملي رايانه اي از زماني که آغاز به کار کرد، تلاش داشته تهديدها را به فرصت تبديل کند. ابعاد مثبت و کارکردهاي مؤثر بازيها شناسايي شد، زيرا اين رسانه قدرتمند، فرصتهاي زيادي را جهت آموزش پنهان فرهنگي و اجتماعي در اختيار ما قرار مي دهد، اما متأسفانه مسؤولان ما شناخت زيادي به اين مقوله نداشتند. البته به تازگي درباره تأثيرهاي برتر اين رسانه نسبت به فيلم و موسيقي رايزني هايي انجام داده ايم و ابعاد مختلف تهديدهاي بازيهاي رايانه اي براي مسؤولان ذي ربط تشريح شد که منتظر نتايج آن هستيم.
* محور اصلي اين رايزني ها چه بوده است؟
** عمده آن درباره ضرورت وجود زيرساختهاي قانوني استفاده از بازيهاي رايانه اي از سوي مجلس و شوراي عالي انقلاب فرهنگي است. از سوي ديگر، بازيها تا قيمت واقعي خود را پيدا نکند، خانواده ها ترغيب نمي شوند نظارت کافي خودشان را در اين باره داشته باشند.
* اين قيمت واقعي چقدر است و با قيمت کنوني چقدر فاصله دارد؟
** قيمت يک بازي به طور متوسط 50 دلار است. معمولاً قيمت آن از 30 دلار شروع مي شود و تا 120 دلار هم ادامه دارد. اما در بازار ما، بازيها با قيمت 500 تا يک هزار تومان عرضه مي شود، به طوري که بچه ها باپول تو جيبي خود هم مي توانند تعداد زيادي از آنها را تهيه کنند. اين در حالي است که در خارج از کشور قيمت بازيهاي جديد به بالاي 80 تا 90 دلار مي رسد. بنابراين در آنجا نوجوانان در سال 3 تا 4 بازي را مي توانند تهيه کنند. تعداد بازيهايي که آنها استفاده مي کنند بسيار کمتر از تعدادي است که بچه هاي ما استفاده مي کنند. همچنين در آنجا هر کسي با توجه به رده سني که در آن قرار مي گيرد نوع بازي خاصي را مي تواند استفاده کند.
* يعني با بالا رفتن قيمت بازيها در بازار ما اين مشکل حل مي شود؟
** نمي خواهم بگويم قيمت بازيها را بالا ببريم، اما انگيزه نظارت والدين بر فرزندان در کشور ما هنوز از بعد اقتصادي تأمين نشده است که آنان را متوجه اين امر بکنيم. از سوي ديگر بازيهاي داخلي ما اگر بخواهند با کيفيت توليد شوند قيمت تمام شده آن ميزان قابل توجهي خواهد بود.
* متوسط آن چقدر است؟
** ببينيد، پروژه توليد يک بازي با کيفيت با حدود دو سال زمان و هزينه اي بالاي 200 ميليون تومان است. اگرچه بازيهايي هم با هزينه هاي 25 - 20 ميليوني توليد و با کيفيت پايين تري وارد بازار ما مي شوند. بنابراين با توجه به کيفيت بالاتر بازيهاي خارجي، بچه هاي ما نسبت به توليدات داخلي بي انگيزه مي شوند.
* نتايج مطالعات بنياد ملي درخصوص نظام رده بندي سني بازيهاي رايانه اي چه بوده است؟
** مطالعات تئوريک بنياد در اين حوزه از جمله مطالعات بنيادين ما در جهت تبديل تهديدها به فرصت براي روشن شدن چگونگي نحوه نظارت والدين بر بازيهاي فرزندانشان است. نحوه اين پايش توسط سيستم رده بندي سني بازيها انجام مي شود و اين سيستم در هر کشوري با توجه به شرايط بومي و فرهنگي آن منطقه با ديگر مناطق دنيا متفاوت است. با توجه به اينکه هنوز در حوزه فيلم و سينما نظام رده بندي سني نداريم، اما اين مطالعات براي نخستين بار در عرصه بازيهاي رايانه اي انجام شده است. اين پروژه با تيم تحقيقاتي توانمندي حدود 15 ماه انجام و حدود يک هزار و 400 بازي خارجي رده بندي شد. اين رده بنديها فرصت خوبي را در اختيارمان گذاشت تا هم نتيجه مطالعات تئوريک خودمان را در عرصه بين المللي عرضه کنيم و هم مستندات و نتايج اين تحقيقات را به کشورهاي اسلامي با فرهنگ مشابه کشورمان صادر کنيم.
* يعني اين نظام رده بندي محصولات فرهنگي تاکنون در هيچ کشور اسلامي انجام نشده است؟
** همين طور است، حتي آنها دارند از نظامهاي اروپايي و آمريکايي استفاده مي کنند، در حالي که اين رده بندي به درد آنها نمي خورد. براي نخستين بار بين کشورهاي اسلامي، کار فرهنگي عميقي را به عنوان نظام رده بندي سني محصولات فرهنگي در حوزه بازيهاي رايانه اي انجام داده ايم که مي تواند الگوي ساير جوامع اسلامي باشد.
* چند بازي ديگر در اولويت رده بندي قراردارد؟
** هر بازي جديدي که در جهان توليد و وارد بازار مي شود، در اولويت رده بندي قرار مي گيرد. بررسي اين بازي دريک بازه زماني فشرده انجام مي شود. تمام بخشهاي اين بازي با 180 معيار و شاخص «اسرا» که شاخصي است مدون براي ارزيابي بازي هاي رايانه اي تطابق داده شده و بازي در سه حالت يا قابل پخش است يا غيرمجاز بوده و يا اصلاح مي شود.
* چه سهمي از بازيها، غيرمجاز بوده اند؟
** طبق نتايج مطالعات حدود 10 درصد بازيها، مناسب فرهنگ کشور ما نبوده است. توزيع بيش از يک هزار بازي در بازار ايران مجاز است که در استفاده از آن بايد رده بندي سني شود. اين رده بنديها را از طريق سيستم پيام کوتاه و سايت به خانواده ها اطلاع رساني مي کنيم.
* به گمان شما اين سطح اطلاع رساني، براي آگاهي خانواده ها کفايت مي کند؟
** البته هنوز خانواده ها از اين رده بندي اطلاع دقيقي ندارند. اصل کنترل و پايش رده بندي هم بايد توسط خانواده ها انجام شود و تا زماني که اجرايي شدن اين نظام رده بندي، فرهنگ سازي نشود، کنترل نظارت بر فرزندان، کار بسيار دشواري است. البته با توجه به ابزارهاي موجود با توليد پويانمايي و پخش از تلويزيون، رايزني هايي انجام شده که شاهد نتايج آن خواهيم بود.