*فهيمه جوان

حسام الدين آشنا، متولد 1343 داراي مدرک دکتراي معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات از دانشگاه امام صادق(ع) است. وي که پس

از اتمام کارشناسي ارشدش مدتي در سمتهاي اجرايي متعدد اعم از همکاري با وزارت خارجه، سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و... بوده است، اينک عهده دار معاونت پژوهشي دانشگاه امام صادق(ع) مي باشد و به طور همزمان به تدريس در اين دانشگاه، دانشکده صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و دانشکده خبر وزارت خارجه تدريس مي کند. از ديگر مسؤوليتهايش مي توان به عضويت در هيأت داوران کنفرانس جامعه اطلاعاتي در آسياي غربي و هيأت رئيسه کنفرانس بين المللي علم، تکنولوژي، مدرنيته و مذهب اشاره کرد.
حضور جدي و مؤثر دکتر حسام الدين آشنا در عرصه تئوري پردازي جامعه اطلاعاتي مسلمانان، سبب شده است که در گفتمان انديشمندان علوم انساني اجتماع، به عنوان يک عنصر داراي دغدغه هاي ديني، که بر مسائل مربوط به دين و ارتباطات اشراف کامل دارد، شناخته شود. آنچه مي خوانيد حاصل گپ و گفت کوتاهي است با دکتر آشنا پيرامون جايگاه فضاي سايبر در دنياي ارتباطات.





*همان گونه که مستحضر هستيد روزنامه نگاري الکترونيکي تاکنون 2 مرحله را پشت سر گذاشته است. با توجه به اين مسأله افق و دورنماي اين نوع روزنامه نگاري را چگونه مي بينيد و به نظرتان با گسترش آن، چه تحولي در عرصه روزنامه نگاري رخ خواهد داد؟
**در سطح جهان ما در دوره روزنامه نگاري سايبر هستيم. منظور از روزنامه نگاري سايبر ايجاد اين امکان براي همه روزنامه نگاران است که متونشان را علاوه بر اينکه به صورت هايپر( hyper ) مي توانند تقويت بکنند، امکان ارجاع از يک متن به متن ديگر را نيز داشته و همچنين امکان استفاده از مجموعه چند رسانه اي ها نيز در اين نوع روزنامه نگاري فراهم شده است. به اين ترتيب انواع مستندات، شواهد، تکمله ها، نقدها و بررسيها در اين نوشته روزنامه اي مي تواند در کنار هم قرار بگيرد، نه به صورتي که حجم متن را افزايش بدهد بلکه به مخاطب يا خواننده و مصرف کننده اين امکان را مي دهد که به صورت انتخابي عمق مطلبي را که مي خواهد بخواند، خودش انتخاب کند.
به اين ترتيب حق انتخاب مخاطب در کيفيت مطالعه اش افزايش پيدا مي کند. از طرف ديگر جنبه تعاملي اين نوع روزنامه نگاري اجازه مي دهد که روزنامه نگار و صاحبان روزنامه سايبر، در کمترين زمان، بيشترين بازخورد را از مخاطبان خود دريافت کنند. حتي اين امکان فراهم مي شود که در برخي موارد مخاطبان و روزنامه نگاران جاي خودشان را عوض کنند و مصرف کنندگان بتوانند در توليد محتوا نقش فعالي داشته باشند.
*آيا در بين روزنامه هاي جهان، نمونه عيني وجود دارد که مصرف کننده و مخاطب بتواند به نويسنده جهت بدهد و در توليد محتوا حضور فعال داشته باشد؟
**امروز در سايتهايي حتي مثل سايت تابناک، نيز ملاحظه مي کنيد که وقتي يک خبر چند سطري نوشته مي شود، تعداد کامنتها شايد 10 برابر حجم آن مطلب است و حتي کامنتها بسيار خواندني تر از متن خبر است. يعني ملاحظات خوانندگان و بحثهايي که بين خوانندگان در مي گيرد، جذابتر و مفيدتر از خود خبر است و حتي بعضي اوقات حجم و تقابلي که بين کامنتها وجود دارد، خبر اصلي را تحت الشعاع قرار مي دهد.
*در سطح روزنامه هاي کشور که چنين امکاني را فعلاً نداريم؟ به نظرم هنوز بسياري از روزنامه هاي کشور حتي در فعال سازي قالب PDF روزنامه خود نيز مشکل دارند؟
**روزنامه هاي کشور را اگر تنها به صورت روزنامه هاي کاغذي در نظر بگيريم، جايي براي اين گونه تبادل افکار بين مخاطب و نويسنده وجود ندارد. از سوي ديگر من تصور ندارم که جز «همشهري آن لاين» ما روزنامه الکترونيک جدي ديگري داشته باشيم.
*در حال حاضر فضاي روزنامه نگاري کشور بسيار عقب تر از سطح جهاني است. چه راهکاري براي گسترش اين مفهوم و تحقق روزنامه نگاري سايبرنتيک مي توانيد ارائه دهيد؟
**به نظر من در اين مسير سه مشکل وجود دارد که البته رفع شدن آن همت مضاعفي را مي طلبد. اولين مشکل پيرامون مسائل اقتصادي اين قضيه است. سيستم روزنامه هاي سنتي براي نظام درآمدي خودشان در خصوص روزنامه هاي کاغذي راههاي سنتي را پيدا کرده و جواب هم گرفته اند اما در مورد روزنامه نگاري سايبر هنوز ساز و کارهاي مناسبي براي جذب اگهي و تبليغات بازرگاني براي بخش درآمدي آن، فراهم نشده و يا حداقل روزنامه هاي سنتي نتوانستند به آن راهکار برسند.
نکته دوم آموزش نيروي انساني است. در روزنامه هاي کاغذي يک مقاومت جدي در مقابل فضاي سايبر وجود دارد و روزنامه نگاران سنتي خودشان را در خطر مي بينند و يا در برابر فضاي سايبر احساس تهديد مي کنند که البته بايد توجه داشت تا زماني که روزنامه نگاران سنتي ما مهارتهاي روزنامه نگاري سايبر را به طور منظم و نه به صورت تجربي و تصادفي نياموزند، عملاً عرصه رقابت براي آنها بسيار تنگ خواهد بود.
سومين مسأله رفتار مصرف کننده است. در حال حاضر مصرف کنندگان بين روزنامه کاغذي و فضاي سايبر، انتخاب خودشان را انجام داده اند. يعني ما گروهي از خوانندگان سنتي را داريم و گروهي خوانندگان جديد. که خوانندگان جديد تقريباً به هيچ وجه روزنامه تهيه نمي کنند و خوانندگان سنتي هم از روزنامه کاغذي به اين راحتي دست بر نمي دارند. بنابراين در راستاي گسترش روزنامه نگاري سايبرنتيک، ما هم تربيت مصرف کننده، هم تربيت روزنامه نگاران و هم مسأله اقتصاد روزنامه در فضاي سايبر را خواهيم داشت و البته يک متغير بالاتري نيز بر همه اين مسائل مؤثر است و آن وضع اينترنت و زير ساختهاي ارتباطي در کشور است که در نوع خود مشکل قابل بحثي است.
*در ابتداي ظهور روزنامه نگاري الکترونيکي، نسخ مکتوب روزنامه ها، مرجع استفاده اين گونه از روزنامه نگاري به شمار مي رفت. در حال حاضر و با وجود روزنامه نگاري الکترونيکي آن لاين، رابطه بين نسخه هاي چاپي و نسخه هاي آن لاينبه چه شکلي است؟ کدام يک به عنوان نسخه مرجع و مادر محسوب شده و ديگري را تغذيه مي کند؟
**اشکال همين جاست که ما در واقع بخواهيم مرجعيت را ايجاد بکنيم. واقعيت اين است که در روزنامه نگاري سايبر ما عملاً با يک روزنامه نگاري نشسته روبرو هستيم در حالي که در روزنامه نگاري سنتي اصالت با روزنامه نگاري ميداني است. اگر اين مسأله را نتوانيم درست حل کنيم اين تقابل مرجعيت ايجاد مي شود. ما چاره اي نداريم جز اينکه روزنامه نگاري سايبر را از عرصه روزنامه نگاري نشسته خارج و به سمت روزنامه نگاري ميداني سوق دهيم.از آن سو نيز بايد در روزنامه نگاري سنتي مهارتهاي سايبر روزنامه نگاران را افزايش دهيم. بنابراين هر کدام از اين گونه ها مرجعيت خاص خود را خواهند داشت. آنجا که سرعت مطرح مي شود قطعاً روزنامه نگاري سايبر ارجحيت دارد و آنجا که دقت مطرح است تا به امروز روزنامه نگاري سنتي مورد توجه بوده است. اما با اين حال در فضاي سايبر بحث عمق بخشي و عرضه لايه هاي مختلف اطلاعاتي به صورت همزمان، مسأله کيفيت را در اين گونه از روزنامه نگاري بسيار متمايز کرده است به گونه اي که عملاً روزنامه نگاري کاغذي هيچ توان مقابله با چنين عمقي را نخواهد داشت. تصور کنيد مطلبي را که مي خوانيد، فيلم خبري آن را نيز داشته باشيد، و سوابقش را، و تمام مطالب مرتبط با يک خبر که در فضاهاي مختلف منتشر شده، ساعت به ساعت به روز شود. در اين شرايط روزنامه نگاري سنتي توان رقابت با آن را ندارد.
*به نظر شما آيا مي توان روزنامه نگاري شهروندي يا اصطلاح «هر شهروند يک روزنامه» را مولود روزنامه نگاري الکترونيکي بدانيم؟
**تفاوت اصلي بين اين دو مفهوم، وجود سازمان يا فقدان يک سازمان است. آنجا که ما با يک سازمان رسانه اي مواجه هستيم با روزنامه نگاري سايبر هم مي توانيم مواجه باشيم اما آنجا که سازمان رسانه اي وجود ندارد ما با روزنامه نگاري شهروندي مواجه هستيم. روزنامه نگاري شهروندي يک روزنامه نگاري فاقد سازمان و ساختار است و عمدتاً به صورت انفرادي خودش را در وبلاگها نشان مي دهد. اما برخي سازمان هاي رسانه اي اين امکان را فراهم کرده اند که روزنامه نگاري شهروندي متصل به خودشان داشته باشند.
يعني تعدادي خبرنگار آزاد که مي توانند توليد خبر کنند، هم به صورت مستقيم با رعايت استانداردهاي سازمان رسانه اي سايبر و هم به شکل غير مستقيم به صورت وبلاگهاي مرتبط با آن سازمان که نقش رسانه هاي غيرمستقيم را ايفا مي کنند، در کنار سازمان مادر فعاليت مي کنند. اين رسانه هاي غير مستقيم (وبلاگها) اعتبار کمتري نياز دارند، به روز رساني شان بسيار سريعتر است و تنوع خيلي بيشتري دارند. پس بر اين اساس ما هم روزنامه نگاري شهروندي را در تقابل و رقابت با روزنامه نگاري سايبر مي توانيم داشته باشيم و هم مي توانيم آن را در کنار و به عنوان متمم و مکمل براي روزنامه نگاري سايبر سازماني داشته باشيم.
*يعني روزنامه نگاري شهروندي مي تواند تمهيدي باشد در ايجاد تعامل بين مخاطب و رسانه؟
**بله. هم اين نتيجه حاصل مي شود و هم مي توان گفت روزنامه نگاري شهروندي قدم اول و فعاليتي مؤثر در تربيت روزنامه نگاران سايبر است.
*در انتها، به عنوان يک استاد، گامهاي اصلي و مسيري را که بايد روزنامه نگاران براي رسيدن به آن شرايط آرماني طي کنند، را چگونه توصيف مي کنيد؟
**اصل مسأله به نظر بنده حفظ روحيه جستجوگري در روزنامه نگار است. و اين امري است که به تربيت و شرايط اجتماعي و محيط کاري يک شهروند بستگي دارد و او را به مسائل اجتماعي علاقه مند مي کند. به اين ترتيب که مسائل اجتماعي نسبت به مسائل فردي اش اولويت مي يابد. از اينجا روزنامه نگاري شروع مي شود. يعني روزنامه نگاري با احساس تعهد اجتماعي شروع مي شود. احساس تعهد نسبت به جامعه، آغاز کار يک روزنامه نگار است. در مرحله بعد دقت در جزئيات و توان به تصوير کشيدن مشاهدات، جزو مهارتهاي اصلي روزنامه نگاران محسوب مي شود.
اگر اين جزئي نگري و دقتها در کنار آن پرسشگري وجود داشته باشد، بقيه مسائل به تربيت حرفه اي مربوط مي شود که به تدريج به دست مي آيد و تجربيات روزنامه نگار، هم از لحاظ نظري و هم از لحاظ عملي افزايش پيدا مي کند. نکته اصلي ديگر در روزنامه نگار شدن يک روزنامه نگار به نظر بنده حضور يک روزنامه نگار در يک سازمان حرفه اي است. سازماني حرفه اي است که روزنامه نگار حرفه اي تربيت مي کند. روالهاي نانوشته اي که در درون يک سازمان وجود دارد و رابطه استاد و شاگردي که بين خبرنگاران و روزنامه نگاران کهنه کار و تازه واردها اتفاق مي افتد، سازمان هاي رسانه اي را به قويترين محيطهاي آموزشي براي تربيت روزنامه نگاران تبديل مي کند.

همزمان با 10 نفر صحبت کنيد
در نسخه تازه نرم افزار تلفن اينترنتي اسکايپ برقراري تماسهاي تلفني ويديويي با حداکثر 10 نفر امکان پذير شده است. هدف از ارائه اين خدمات پاسخگويي به نيازهاي فزاينده کاربران شرکتهاي تجاري و مؤسسات مالي و خدماتي است که بايد در آن واحد با چندين نفر در تماس باشند. افزايش کيفيت تصاوير مکالمات و بهبود کيفيت انتقال و پخش آنها از جمله مزاياي نسخه فعلي نرم افزار اسکايپ است. در نسخه جديد چنانچه مکالمه به علت قطع اينترنت يا به هر علت ديگر مختل شود، نرم افزار به طور خودکار پس از اتصال مجدد اينترنت نسبت به انجام تماس اقدام مي کند.

ابزارهاي امنيتي ويندوز به روز شد
مايکروسافت نسخه اي به روز شده از ابزار اختصاصي خود براي مقابله با مشکلات امنيتي برنامه هاي کاربردي مختلف نصب شده بر روي ويندوز را عرضه کرد. اين ابزار از امکانات متنوعي براي شناسايي انواع بدافزار و مقابله با آنها برخوردار است. رابط کاربري اين نرم افزار هم به روز شده تا پيکربندي آن براي کاربران ساده تر شود و آنان راحت تر بتوانند نحوه فعاليت ابزار ياد شده را درک کنند. EMET براي مقابله با حملات اينترنتي که با سواستفاده از آسيب پذيريهاي نرم افزارهاي مختلف انجام مي شوند هم قابل استفاده است و با ويندوزهاي XP ، ويستا و 7 سازگاري دارد.

رايانه لوحي جديد توشيبا رونمايي شد
توشيبا نيز به جمع بازيگران بازار رايانه هاي لوحي پيوست. رايانه لوحي Folio 100 مجهز به يک نمايشگر 10/1 اينچي بوده و با شبکه هاي بي سيم واي گ فاي و فناوري بلوتوث 2/1 سازگاري دارد. اين رايانه لوحي مجهز به 16 گيگابايت حافظه بوده و از شبکه هاي نسل سوم تلفن همراه هم پشتيباني مي کند. در Folio 100 از سيستم عامل آندرويد گوگل استفاده شده است. توشيبا قصد دارد براي جلب نظر هر چه بيشتر کاربران خدمات ويژه اي را براي دسترسي به کتابهاي ديجيتال و فيلمهاي سينمايي بر روي اين رايانه لوحي ارائه دهد.

روزهاي خوب اندرويد
سهم سيستم عامل اندرويد گوگل از ترافيک وب بر روي گوشي هاي همراه در ماه اگوست 25 درصد افزايش يافته که در يک سال اخير بي سابقه بوده و اين در حالي است که ديگر سيستم عاملهاي رقيب کم و بيش نزول کرده اند. البته سيستم عامل « iOS » اپل همچنان 56 درصد از اين بازار را در کنترل خود دارد که حدوداً دو برابر سهم اندرويد است، اما رشد سريع گوگل مقامهاي اپل را نگران کرده است. اگر گوگل به همين سرعت به رشد خود در بازار وب همراه ادامه دهد در آينده نزديک سهم آن از اين بازار تقريباً با گوگل يکسان خواهد شد.

تحقير گوگل با راهبرد بستني
به تازگي يک ويديوي انتقادي از عملکرد گوگل در ميدان تايمز لندن به نمايش درآمده است. تهيه و طراحي اين ويديو توسط يک گروه مدافع حريم شخصي کاربران در انگليس صورت گرفته است. آنان قصد دارند از اين طريق بر گوگل فشار آورند تا سياستهاي خود را در حوزه حريم شخصي تغيير دهد. در اين ويديوي کارتوني اريک اشميث در حال هدايت يک کاميون حمل بستني در يک محله است، اما در عمل از کودکان جاسوسي مي کند و نحوه استفاده آنها از اينترنت را براي والدينشان افشاء مي کند. به نظر مي رسد اين اقدام تأثير منفي بر کاربران کم سن و سال گوگل خواهد گذاشت که اين موتور جستجو به جلب نظرشان اميد زيادي بسته است.

دانشگاهي براي گيمرها
با جامعه اي که به سرعت رو به افزايش حضور فناوري در زندگي مي رود نياز به مهارتهايي مانند تفکر انتقادي، حل مسأله، مديريت منابع و تصميم گيري تطابقي براي رسيدن به تبحر و سازگاري بيشتر بسيار مهم است. از زاويه چنين نگاهي امسال همزمان با شروع سال تحصيلي دانشکده فلوريدا، يک درس دو واحدي با عنوان مهارتهاي قرن بيست و يکم در Starcraft طي هشت هفته براي دانشجويان اين دانشکده ارائه مي شود. اين واحد درسي به آموزش Starcaft نمي پردازد بلکه بازي هفتگي و تحليل بازيهاي گزارش شده را با مفاهيم جهان واقعي و بازي ترکيب مي کند تا مهارتهاي کارگاهي آن را گسترش دهد.