مدل‌ها و تجربه‌های جهانی انتخابات و مقایسه آن با مردم‌سالاری دینی در ایران

از کاهش شدید مشارکت در دموکراسی‌های غربی تا اعمال مجازات و اجبار برای کشاندن شهروندان پای صندوق‌های رأی

مدل‌ها و تجربه‌های جهانی انتخابات و مقایسه آن با مردم‌سالاری دینی در ایران

در عصر حاضر و با تبیین حق رأی و حق تعیین سرنوشت، یکی از مهم‌ترین نمودهای زندگی سیاسی در جهان در قامت انتخابات جلوه‌گر می‌شود. نگاهی اجمالی به ادبیات رایج درباره مشارکت سیاسی حاکی از آن است شرکت در انتخابات، مهم‌ترین تبلور مشارکت سیاسی در کشورهای مختلف است، به‌طوری که امروزه فعالیت‌های انتخاباتی به بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی سیاسی مردم، احزاب و فعالان سیاسی بدل شده است.


از یک سو انتخاب دست‌کم 500هزار نماینده در فرانسه، انتخاب بیش از 400هزار نفر در کشور آمریکا و از سوی دیگر برگزیدن بیش از 150هزار نماینده در انتخابات مختلف همچون ریاست جمهوری، خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی در کشورمان نشان‌دهنده این است که به هیچ‌وجه نمی‌توان انتخابات را به عنوان واقعیت مهمی که جوامع مختلف با آن مواجه هستند، نادیده گرفت و درواقع حق تعیین سرنوشت از راه مشارکت در انتخابات، به یک مطالبه مهم در جوامع انسانی تبدیل شده و در بسیاری از نظام‌های سیاسی با ساختارهای متفاوت به اجرا درآمده است.

2024، سال انتخابات در جهان
سال جاری اما هم از نظر تعدد و هم از نظر میزان اهمیت انتخابات‌هایی که قرار است در نقاط مختلف جهان برگزار شود به عنوان یک سال انتخاباتی در نظر گرفته شده است، تا جایی که مجله تایم، 2024 را سال انتخابات در تاریخ بشر نامیده است. بر اساس گزارش مجله تایم، در سطح جهانی، تعداد کسانی که می‌توانند پای صندوق‌های رأی حاضر شوند بیش از هر زمان دیگری است، چراکه دست‌کم 64 کشور (به اضافه اتحادیه اروپا) که درمجموع جمعیتی حدود 49درصد از مردم جهان را تشکیل می‌دهند، قرار است انتخابات ملی برگزار کنند؛ انتخاباتی که شاید برخی از آن‌ها برای بسیاری در دیگر کشورها نیز در سال‌های آینده تأثیرگذار باشد.

کاهش جهانی میزان مشارکت در انتخابات
باوجود تمام مزیت‌هایی که درباره انتخابات به عنوان یکی از شروط اساسی دموکراسی و مردم‌سالاری و یکی از نمادهای منعکس‌کننده اراده مردم در اداره حکومت عنوان شده، اما بررسی‌ها حاکی از آن است با سپری شدن زمان و به دلایل مختلف، میزان افرادی که برای انتخاب پای صندوق‌های رأی حاضر می‌شوند، در حال کاهش است؛ این پدیده‌ای مشهود و قابل لمس در انتخابات بسیاری از کشورها ازجمله کشورهای غربی است. این در حالی است که بررسی آمار و ارقام مرتبط با انتخابات‌ مختلف در ایران حاکی از آن است متوسط مشارکت‌های مردمی در انتخابات در ایران کاهش نیافته است.
بررسی‌های روزنامه گاردین درباره میزان اقبال مردمی در انتخابات کشورهای مختلف، نشان‌دهنده کاهش آشکار مشارکت مردمی بوده و مقایسه آماری حاکی از آن است حضور مردمی در سال‌های اخیر به نسبت سال‌های پیش کمتر شده است؛ مسئله‌ای که در برخی کشورها مقامات حکومتی را بر آن داشته سیستم رأی‌دهی اجباری را به دلیل کاهش محسوس مشارکت در انتخابات، جایگزین انتخابات آزاد و اختیاری کنند. با این حال، حتی در این کشورها هم که ساختار انتخاباتی بر پایه رأی دادن اجباری استوار شده و مشارکت نکردن در انتخابات می‌تواند برای افراد جرایم مختلفی ازجمله زندان، جریمه نقدی و محرومیت از برخی خدمات اجتماعی را به دنبال داشته باشد، میزان مشارکت به شکل محسوسی کاهش یافته است.

مدعیان دموکراسی و کاهش شدید مشارکت
نگاهی به میزان مشارکت در انتخابات برخی کشورهای غربی ازجمله ایالات متحده، انگلیس و فرانسه یک واقعیت دیگر را هم نشان می‌دهد؛ اینکه درصد مشارکت مردمی در انتخابات پارلمانی در قیاس با انتخابات ریاست جمهوری بسیار پایین‌تر است.
به عنوان نمونه، تازه‌ترین انتخابات پارلمانی در کشور فرانسه در سال۲۰۲۲ در دور اول و دوم به ترتیب مشارکتی 47.5 و 46.2 درصدی را به ثبت رسانده است، یعنی حتی در یک بازه مشخص انتخاباتی، میزان مشارکت مردم در دور دوم نسبت به دور نخست 1.2درصد کاهش یافته است. درواقع براساس آمارها 54.7 درصد مردم در این انتخابات که مهم‌ترین انتخابات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری در فرانسه است مشارکت نداشتند.
انتخابات در ایالات متحده نیز وضعیتی مشابه دارد و نرخ مشارکت در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در آمریکا هرگز از عدد ۵۰درصد فراتر نرفته است و میزان مشارکت در انتخابات کنگره همیشه به مراتب کمتر از انتخابات ریاست جمهوری بوده است. میزان مشارکت در انتخابات کنگره در دوره‌های اخیر به ترتیب  40.1درصد در سال ۲۰۰۶، 41درصد در سال ۲۰۱۰، 36.7 درصد سال ۲۰۱۴ و 49.6درصد در سال ۲۰۱۸  بوده است.
انتخابات پارلمانی در انگلیس که رقم مشارکت مردمی 83.61درصدی را در سال۱۹۵۰ به عنوان بالاترین نرخ مشارکت مردمی به ثبت رسانده، دیگر هرگز چنین اتفاقی را تجربه نکرده است و کاهش مشارکت مردمی آن‌قدر محسوس بوده که مقامات سیاسی این کشور را به فکر جایگزینی نظام رأی‌دهی اجباری  و وضع جرایم برای مشارکت نکردن در انتخابات انداخته است. انتخابات پارلمانی سال۱۹۷۵ در پرتغال با مشارکت 91.73 درصدی مردم همراه بود، اما این رقم در انتخابات سال۲۰۱۹ به زیر ۵۰درصد و رقم 48.57درصد کاهش یافت. در بسیاری از کشورهای اروپایی همچون جمهوری چک، دانمارک، سوئد و سوئیس هم مشارکت‌ها پایین بوده، به‌طوری که در سوئیس، سال ۲۰۱۹ به 45.12درصد کاهش یافته است. 
در حوزه کشورهای آسیایی نیز بر اساس اعلام وزارت امور داخلی و ارتباطات ژاپن، میزان مشارکت در انتخابات مجلس مشاوران (مجلس اعیان) در سال گذشته 48.8درصد بوده است. این رقم کاهش محسوسی نسبت به میزان مشارکت در سال2019 را نشان می‌دهد که 54.7درصد بوده است. مشارکت در انتخابات پارلمانی سال 2021 در سه کشور مصر، اردن و جمهوری آذربایجان نیز به ترتیب 29، 29.9 و 46.84 را ثبت کرده است.

انتخابات اجباری و اعمال مجازات برای رأی ندادن
کاهش مشارکت‌های مردمی در انتخابات محدود به آمریکا و اروپا نمانده است؛ افت چشمگیر میزان مشارکت مردمی در پدیده انتخابات در برخی کشورها کار را به آنجا رسانده که در حال حاضر ۲۲کشور قانون رأی‌دهی اجباری را به تصویب رسانده‌اند و حتی در برخی از این کشورها مثل اروگوئه، سنگاپور، استرالیا، برزیل، آرژانتین، یونان، بلژیک، بولیوی، لوکزامبورگ، کره‌شمالی و پرو، رأی‌دهی اجباری تا حدی جدی گرفته شده که در صورت شرکت نکردن افراد در انتخابات، مجازات‌هایی را همچون بستن حساب بانکی، محرومیت از گرفتن گواهی‌نامه و گذرنامه، زندان، جرایم نقدی و... برای آن‌ها در نظر می‌گیرند.
حتی ترکیه در انتخابات ریاست جمهوری و مجلس سال گذشته برای آن دسته از کسانی که بدون عذر موجه در انتخابات شرکت نکرده بودند جریمه نقدی معادل 300لیر ترکیه و محرومیت از برخی خدمات اجتماعی ازجمله ممانعت از شرکت در دوره‌های بعدی انتخابات‌ در نظر گرفته بود.

11 اسفند، یکی از مهم‌ترین انتخابات‌ 2024
البته با توجه به نمونه‌هایی که از ساختار رأی‌دهی اجباری ذکر شد، به نظر می‌رسد تکیه صرف به آمار شرکت‌کنندگان هم معیار و ملاک درستی برای درک صحیح از میزان مشارکت که نماد مشروعیت هر نظامی به شمار می‌آید، نیست، چرا که با کمی دقت می‌بینیم میزان مشارکت در کشورهایی که مجازات سنگین‌تری برای حضور نداشتن در انتخابات در نظر گرفته‌اند، به ناچار عدد بالاتری را نشان می‌دهد؛ در حالی که این قیاس، زمانی ارزشمند خواهد بود و نشانگر محبوبیت و مقبولیت برای نظام محسوب می‌شود که به‌طور آزادانه صورت گرفته باشد.
تایم در گزارش خود با اشاره به مهم‌ترین انتخابات‌ سال 2024، از انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری ایران که قرار است در یکم مارس (11 اسفند) برگزار شود به عنوان یکی از مهم‌ترین انتخابات‌  سال میلادی یاد کرده است.
براساس گزارش تایم، در سیستم انتخاباتی ایران که به صورت انتخابی و بدون اجبار برگزار می‌شود، بیشترین مشارکت در انتخابات مجلس خبرگان در دوره نخست سال 1361 با 77.38درصد و کمترین آن در دوره دوم سال1369 با 37.09 درصد و بیشترین مشارکت مردمی در انتخابات مجلس به 71.1 درصد در مجلس پنجم و کمترین مشارکت نیز به انتخابات مجلس یازدهم با 42.57 درصد اختصاص دارد.

خبرنگار: سید احمد موسوی

برچسب ها :
ارسال دیدگاه